भूमिका

भारतमा मकर संक्रान्ति जति महत्वपूर्ण पर्व मानिन्छ, नेपालमा त्यस्तै महत्व बोकेको पर्व हो माघे संक्रान्ति। यो पर्व सूर्यको मकर राशिमा प्रवेश, ऋतु परिवर्तन र अन्नबाली (फसल) प्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने अवसर हो। नाम फरक भए पनि यसको भावना, समय र परम्परा मकर संक्रान्तिसँग धेरै मिल्दोजुल्दो छ।

---

माघे संक्रान्ति के हो?

माघे संक्रान्ति नेपाली पात्रो अनुसार माघ महिनाको पहिलो दिन मनाइन्छ। यो प्रायः जनवरी १४ वा १५ तारिखमा पर्छ।

यस पर्वका मुख्य मान्यताहरू:

• सूर्य उत्तरायणतर्फ प्रवेश गर्छ
• जाडो घट्दै जान्छ र नयाँ कृषि चक्र सुरु हुन्छ
• स्नान, दान र शुद्ध भोजनको विशेष महत्व हुन्छ

---

नेपालमा माघे संक्रान्ति कसरी मनाइन्छ?

१. पवित्र नदी स्नान

माघे संक्रान्तिको दिन हजारौँ मानिसहरू पवित्र नदीहरूमा स्नान गर्छन्।
विशेषगरी:

• देवघाट (नारायणी र कालीगण्डकीको संगम)
• कोशी, बागमती लगायतका नदीहरू

यस स्नानलाई पुण्य प्राप्ति, पाप नाश र स्वास्थ्य लाभ सँग जोडिन्छ।

---

२. परम्परागत नेपाली खानपान

यो दिन शरीरलाई न्यानो र बलियो बनाउने मान्यतासहित विशेष परिकारहरू खाइन्छ:

• चाकु (गाढा गुड)
• तिल र सखर (गुड़)
• घ्यु
• तरुल (याम/सखरखण्ड)
• केही समुदायमा माछा र मासु पनि

👉 यो परम्परा भारतको तिल–गुड खाने चलनसँग मिल्दोजुल्दो छ।

---

३. थारू समुदायको “माघी” पर्व

थारू समुदायका लागि माघे संक्रान्ति “माघी” को रूपमा नयाँ वर्ष जस्तै मनाइन्छ।

माघीका विशेषता:

• सामूहिक भोज
• लोकनाच र गीत
• सामाजिक तथा पारिवारिक निर्णयहरू

---

भारतको मकर संक्रान्ति र नेपालको माघे संक्रान्ति: तुलना

विषय	भारत	नेपाल
पर्वको नाम	मकर संक्रान्ति	माघे संक्रान्ति
मिति	जनवरी १४–१५	जनवरी १४–१५
मुख्य उद्देश्य	सूर्य पूजा, फसल	सूर्य, स्वास्थ्य, फसल
विशेष खाना	तिल–गुड, खिचडी	तिल, चाकु, तरुल
पवित्र स्नान	गंगा, संगम	देवघाट, कोशी

---

धार्मिक र सांस्कृतिक महत्व

• सूर्य र प्रकृतिप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने पर्व
• सामाजिक एकता र आपसी सद्भावको प्रतीक
• जाडो मौसममा स्वास्थ्य सन्तुलनमा सहयोग गर्ने परम्परा

---

निष्कर्ष

👉 हो, नेपालमा मकर संक्रान्ति जस्तै महत्वपूर्ण पर्व माघे संक्रान्ति मनाइन्छ।
नाम फरक भए पनि यसको समय, उद्देश्य र सांस्कृतिक भावना भारतको मकर संक्रान्तिसँग धेरै मिल्दोजुल्दो छ।